Соёл уламжлал гэдэг бол улс үндэстэн бүрийн мандан бадралын нэг хэсэг гэдэгтэй хүн бүр санал нийлэх байх. Соёл урлагаар дамжуулан бүхэл бүтэн улсыг өөрийн харьяат улс болгосон домог ам дамжин яригддаг. Энэ бол эзлэн түрэмгийллийн хамгийн тайван бөгөөд хахир арга юм. Түүх уламжлалаа мэдэхгүй хүн ойд төөрсөн сармагчин лугаа адил гэдэг дээ. Хаанаас үүдэлтэй, ямар соёл урлаг, уламжлалаар хүн болсноо мэдэхгүй байна гэдэг хүний хамгийн том гутамшиг. Өнөө цагт улс орон бүрийн бахархал нь өөрийн гэсэн ёс заншил, соёл урлаг, уламжлалтай байх явдал болоод байгаа. Ингээд бодохоор соёл, урлаг нь хүн төрөлхтний оюуны хамгийн агуу үнэт өв юм. Соёл уламжлал гэдэг бол маш том ойлголт. Үүнд нийгмийн бүхий л салбарын соёл ордог. Үүний нэгээхэн хэсэг нь хооллох соёл, ёс заншил. Монголчууд бид эрт дээр үеэс өөрсдийн ахуй амьдралдаа тохируулан хооллож ирсэн уламжлалтай. Гэвч энэ уламжлал он цагийн эрхээр устан үгүй болж байна гэхэд хилсдэхгүй болжээ. Үүнийг та ресторан, кафенуудаас харж болно. Хаашаа ч харсан япон, солонгос, хятад ресторан, зоогийн газар нүдний өмнө дурайж, хаягийг нь нэрийг, хоолыг нь нэрлэж чадахгүй, монгол гэхээр монгол биш, гадаад гэхээр гадаад биш тийм л нэг эрээвэр хураавар орчинд амьдарч байна шүү дээ. Яагаад ингэж бичих болсон шалтгаанаа товчхон дуулгая. Нэг өдөр ажлаа тараад явж байтал нэгэн англи жуулчид ирээд “Би танай оронд ирээд долоо хонож байна. Танай үндэсний хоолыг амталж үзэх гэсэн юм. Та надад үндэснийхээ рестораныг заагаад өгөөч. Би хаана очвол. та нарын иддэг хоолыг амталж болох вэ” гэлээ. Би “Модерн номадс”, Их монгол, Баянгол, Эртний нутаг гээд гацчихлаа. Нөгөө жуулчин маань манай оронд ирээд долоо хоночихсон байсан тул эдгээр газруудад ороод үзчихсэн гэв. Тэрбээр хоол идэх зуураа үндэсний соёл, зан заншилтай нь танилцахыг хүссэн. Би монгол хүн байж үндэснийхээ рестораныг хэлж өгч чадаагүй дээ хачин их ичиж байлаа. Хаашаа ч харсан Хятад, Солонгос, Япон гээд олон үндэстний зоогийн газар байхад нээрээ хаанаасаа ч үндэсний ресторан олох билээ. Гадаад байтугай монгол хүн хотод орж ирээд эх орондоо явж байгаагаа мэдэхээ болчихдог нь гашуун боловч үнэн. Дэлхийн талыг эзэлж явсан монгол үндэстний зоогийн газар ийм цөөхөн байдаг юм гэж үү. Хүн амынх нь бараг тэн хагас нь байдаг улсын нийслэлд үндэсний уламжлалт хоолны газар гарын таван хуруунд багтаж байгаа нь даанч харамсалтай. Улс орон хөгжихийн хэрээр гадаад харилцаанд ахиц гарч, олон үндэстний хоолны газрууд ихээр нээгдэж байгаа нь ололттой ч хэт туйлширдаг бидний гэм биш зан хойно энэ талын бизнес хөгжихөд ихээхэн нөлөө үзүүлж байна. Гэхдээ өнөөгийн даяаршиж байгаа энэ үед уламжлалаараа бусдаас ялгарахгүй бол хэн ч биш болно гэдгийг ухаантай нэг нь ойлгодог л баймаарсан. Нийслэлд нийтийн хоолны 2330 аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулдгаас бараг 30 хувийг нь олон үндэсний хоолны газар эзэлдэг. Эдгээр хоолны газруудын 80 хувь ямар нэгэн зөрчил гаргадаг байна. Хамгийн наад захын эрүүл ахуйн шаардлага хангадаггүй талаар иргэд олонтаа ярьдаг. Тэр дундаа хятад ресторанууд хоол хүнсээ бохир орчинд бэлддэгээс гадна ямар ч гарал үүслийн шинжилгээгүй амтлагчуудыг их хэмжээгээр хэрэглэдэг гэнэ. Мөн хятад тогооч нар хэзээ ч малгай өмсдөггүй бас гутлаа солилгүй гал тогоондоо ажилладаг, хоол хүнсэнд хэрэглэдэг ногоо болон махаа маш заваан орчинд хадгалдаг гэдэг гэсэн яриа чих дэлсэж мэргэжлийн байгууллагын шалгалтаар илэрсэн нь олон. Мөн нэгэн хятад ресторан хятадаас хууль бусаар оруулж ирсэн архи пиво зарж байхтай нь мэргэжлийн хяналтын байцаагчид таарчээ. Түүгээр ч барахгүй “Бээжин хуа луу” зоогийн газрын сонгинотой хуурга, соустай хавирга зэрэг хоолноос дээж авч нян судлалын шинжилгээнд хамруулахад гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч нян их хэмжээгээр илэрсэн тухай мэдээлэл ч байх юм. Үндэсний хоол гэдэг бол тухай үндэстний томоохон соёл байдаг. Гэвч энэхүү соёлоо бид өдөр болгон алдсаар бас холдсоор л байна. Ямар ч хүн өөрийн үндэснийхээ хоолыг амтархан идэх дуртай. Орчин үеийн рестораны хөгжил хязгааргүй тэлж байгаа энэ үед улс орныхоо онцлогийг харуулсан, түүх соёлоо таниулсан, уламжлалт үндэсний зоогийн газар байгуулчихвал гадны хүний дэргэд нүүр бардам, бахархах зүйлтэй болмоор сон. Хэрэв энэ байдал цаашид үргэлжилбэл монголоо алдсан монголчуудаар монгол орон дүүрэх нь байна.
Дэлгэрэнгүй...
